Temel Programlama Terimleri:
Algoritma konusuna yaptığımız giriş ile artık problem çözümleme hakkında az çok fikir sahibi olduk. Şimdi biraz sık kullanacağımız temel terimlere göz atalım. İlerleyen bölümlerde artık bu terimleri sıklıkla kullanmaya başlayacağız.
Değişkenler: İlk terimimiz değişkenler. Tasarladığımız algoritmalar ve kodladığımız programlar için her çalıştırdığımızda farklı değer alabilecek ve genellikle sonraki adımlarda kullanacağımız bilgileri tutmakta kullanacağımız değişkenler tanımlarız. Kavramın isminden de anlaşılacağı üzere tanımlanan bu değişkenler programın ilerleyen kısımlarında değişebilir ve içinde tutulan değere istediğimiz zaman ulaşabiliriz.
Değişken tanımlandıktan sonra bilgileri geçici hafıza olan RAM’de depolanır. Bu sebeple gereksiz değişken tanımlaması RAM’i oldukça meşgul edecektir. Buna ek olarak program kapandıktan sonra RAM’de programdaki tüm bilgiler silinir.
Haydi şimdi bir örnek üzerinden değişken kavramını pekiştirelim. Girilen iki sayıyı toplayan bir programın algoritmasını tasarlayarak, tanımlamamız gereken değişkenleri algoritma üzerinde görelim.
Örnek:
Bu algoritmada X,Y ve Z sayıları değişkendir. Görüldüğü üzere 4. adımda daha önce tanımladığımız X ve Y değişkenlerinin bilgilerine ulaştık ve = operatörü ile yeni bir değişken olan Z’ye aktardık.
Sabitler: İkinci terimimiz olan sabitler kullanım yerine göre değeri değişmeyen, kanıtlanmış aksiyomlar ve bilimsel katsayılar gibi değerleri tanımlamada kullanılır.
Sabitler tıpkı değişkenler gibi tanımlanır. Fakat, eğer kullandığınız programlama dili imkan veriyorsa ileride bu sabitin değerini değiştirmemek için bir engel koyulur. Veya tanımlama aşamasında sabit adı büyük harflerle yazılarak bunun bir sabit olduğu belirtirilir.
Bir örnekle konuyu pekiştirelim. Sabitler konusu anlatılırken genelde pi sayısı örnek verilir çünkü pi sayısı değişmez değeri hep sabittir. Haydi şimdi bir çemberin çevresini hesaplayan algoritma tasarlayalım.
Örnek:
Görüldüğü gibi pi sayısı programın ilerleyen kısımlarında değişmeyeceği için sabit olarak 3.14 değeri atandı. Eğer kullanılan programlama dili izin veriliyorsa pi değerinin başına konulcak bir ifade ile sabir yapılır. Aksi halde pi yerine PI yazarak bunun sabit olduğunu belli etmemiz gerekir. Bu örnekte pi tanımlandıktan sonra klavyeden r değeri alınıp daha sonra cevre hesaplanır ve ekranda gösterilir.
Sayaçlar: Bazı işlemlerin belirli sayıda yaptırılması ve üretilen değerlerin sayılması gerekebilir. Bu tür sayma işlemlerine algoritmada Sayaç adı verilir. Sayaçlar da birer değişkendir. Genel yapısı sayac = sayac+1 veya sayac = sayac-1 şeklindedir.
Örnek:
Bu örnekte 1’den 10’a kadar sayan basit bir sayaç yapmış olduk.
Döngüler: Programlarda bazı işlemlerin belirli bir sınır ya da koşul dahilinde tekrarlanması gerekebilir. Lineer artan seri hesaplamaları ya da belirli bir tekrar içermesi gereken işlemler döngülere verilebilecek örneklerdir.
Döngüler belirlenen koşullar sağlanana kadar devam eder. Bazı durumlarda döngü sonsuz bir şekilde devam edebilir ve bu durumu dikkat etmeden yanlışlıkla yaşayabiliriz. Bu sebepten, eğer programımızda kasten kullanmıyorsak sonsuz döngüler girmekten kaçınmalıyız.
Örnek:
Bu örnekte ise sayaç yardımıyla bir döngü kurulmnuştur. S değişkeni öncelikle 0 değerine tanımlanmıştır. S değişkeni ekranda 5 değerini verene kadar bir döngüdedir ve 6 değerini aldığında program duracaktır. Sonuç olarak ekranda 0,1,2,3,4,5 şeklinde sayılar göreceğiz.
Döngüler belirli bir koşul ile çalıştığı için genellikle içerlerinde sayaçlar bulunur. Koşul sağanana kadar belirli bir kural çerçevesinde sayaç artar veya azalır. Koşul sağlandığında ise döngüden çıkılır.
Matematiksel Operatörler:
Günlük hayatta yapılan çeşitli matematiksel işelemlerin programladaki karşılığı matematiksel operatörlerdir. Cebirsel işlemler de dahil olmak üzere operatörler değişkenler üzerinde çeşitli değişiklikler yapmamızı sağlar.
Yukarıda hazırlamış olduğum matematiksel operatörler tablosu C ve türevi diller için hazırlanmıştır ve bazı diğer dillerde farklılık gösterebilir.
Matematiksel operatörler; değişkenler ve veri tipleri üzerinde toplama, çıkarma ve diğer işlemler gibi çeşitli matematiksel işlemleri yapmamıza olanak sağlarlar.
Yazıyı bitirmeden önce bu operatörlerle ilgili ufak bir algoritma örneği yapalım.
Örnek:
Yukarıdaki algoritma sonucu ekranda 6, 2, 8, 2, 16, 0 göreceğiz.
Bu yazıda değişkenler, sabitler ve döngüler gibi temel programlama terimlerinden bahsettik ve matematiksel operatörleri işledik. Vakit ayırıp okuduğunuz için teşekkür ederim. Serinin bir sonraki bölümünde görüşmek üzere.
Turhan Can Kargın 